Iemand met geheugenproblemen helpen: 7 praktische tips

Iedereen vergeet weleens wat, en naarmate we ouder worden vergeten we meestal wat meer. Dat is normaal. Het verschil met een echt geheugenprobleem zit in twee dingen. Bij gewone vergeetachtigheid komt de herinnering met een klein zetje weer terug: “oh ja, nu je het zegt, weet ik het weer.” Bij een geheugenstoornis komt die herinnering niet echt terug, en heeft het vergeten merkbaar invloed op het dagelijks leven — afspraken missen, moeite met voor zichzelf zorgen, twee dingen tegelijk doen die niet meer lukken.

Herkent u dat laatste bij een naaste? Dan is het verstandig om het met de huisarts te bespreken. Geheugenproblemen kunnen namelijk veel oorzaken hebben — van drukte, spanning of somberheid tot normale veroudering of een hersenaandoening — en lang niet altijd is het dementie.

Dit is misschien wel de belangrijkste tip. Als naaste heb je snel de neiging om te controleren of iemand het nog weet: “Weet je nog hoe die heet? Weet je nog wat we gisteren deden?” Goedbedoeld, maar zulke overhoorvragen maken iemand juist onzeker. Testen voelt in dit geval als pesten.

Draai het om: geef zelf de informatie mee. Zeg niet “weet je nog wie er jarig was?”, maar “Gisteren waren we op de verjaardag van Anne, wat was het gezellig.” Zo geeft u de ander iets om op verder te bouwen, in plaats van een toets die hij kan zakken.

Klopt er iets niet in wat uw naaste vertelt of denkt? Ga niet de discussie aan om het recht te zetten. Voortdurend verbeteren leidt vooral tot irritatie en frustratie, bij u allebei. Stel uzelf de vraag: “Moet dit per se kloppen?” Vaak is het antwoord nee.

Sluit in plaats daarvan aan bij het gevoel van het moment — of dat nu blijdschap, verdriet of onrust is. Door mee te bewegen geeft u rust, en dat helpt meer dan gelijk krijgen.

Kleine dingen maken een groot verschil in het contact. Zorg voor een rustige omgeving zonder veel achtergrondgeluid — zet bijvoorbeeld de radio uit. Ga dichtbij zitten, maak oogcontact en praat rustig.

Doe één ding tegelijk en praat over één onderwerp. Stel één vraag per keer en geef de ander de tijd om te antwoorden; vraag niet te snel door. Lukt een gesprek even niet, zoek dan een andere manier van contact: samen een bekend liedje zingen gaat vaak nog wél, ook als praten moeilijk wordt.

Iemand met geheugenproblemen kan veel zelf blijven doen met de juiste hulpmiddelen. De Hersenstichting onderscheidt twee soorten steuntjes.

Steuntjes van buitenafzijn concrete hulpmiddelen: een vaste agenda of notitieboekje met een pen erbij, een alarm op de telefoon (bijvoorbeeld voor medicijnen), belangrijke spullen op een vaste, opvallende plek, en lijstjes voor boodschappen of taken. Handig houvast bij het opschrijven van een afspraak zijn de 5 W’s: wanneer, wat, wie, waar en waarom.

Steuntjes van binnenuit zijn manieren om beter te onthouden: de aandacht richten zonder afleiding, informatie herhalen, samenhang aanbrengen (boodschappen groeperen in soorten), en nieuwe informatie koppelen aan iets wat iemand al kent. Herhaling en aandacht zijn hierbij de sleutel.

U doet dit er vaak ‘even’ bij, en dat is zwaar. Een paar dingen die volgens de Hersenstichting helpen: kijk vooral naar wat er wél goed gaat — dat bouwt vertrouwen op bij u allebei. Vraag of en hoe u kunt helpen in plaats van het over te nemen. Moedig het gebruik van geheugensteuntjes aan. Neem alleen de dingen over die echt lastig worden, zoals geldzaken.

En zoek contact met mensen die hetzelfde meemaken. Steun van lotgenoten lucht op en levert praktische tips op. Alzheimer Nederland heeft hiervoor onder meer Alzheimer Cafés en een telefonische hulplijn.

Ga naar de huisarts als de vergeetachtigheid duidelijk erger is dan vroeger, als herinneringen niet meer terugkomen, of als de klachten het dagelijks leven in de weg zitten. De huisarts kan meekijken naar de oorzaak en zo nodig doorverwijzen, bijvoorbeeld naar een geheugenpolikliniek. Juist omdat geheugenklachten ook een goed behandelbare oorzaak kunnen hebben, is uitzoeken wat er speelt altijd de moeite waard.

MemoryPal is bewust gemaakt volgens het principe uit tip 2: het is geen test, maar een fijne bezigheid samen.Een familielid zet oefeningen klaar met de eigen familiefoto’s, en de oudere speelt op zijn eigen tempo — met grote knoppen, duidelijke tekst en veel succeservaringen. De nadruk ligt op herkennen en herinneren van wat vertrouwd is, niet op afgerekend worden op wat iemand niet meer weet.

Zo wordt oefenen een gezellig moment in plaats van een overhoring, en blijft u samen aandacht houden voor wat er wél lukt.