Een geheugenspel maken met je eigen familiefoto's

Bij geheugenproblemen gaat het geheugen voor recente gebeurtenissen meestal het eerst achteruit. Herinneringen van lang geleden blijven vaak veel langer goed bewaard. Dat maakt oude familiefoto’s zoveel geschikter dan een willekeurige plaatjespuzzel: u doet een beroep op het deel van het geheugen dat nog sterk is, in plaats van op het deel dat het laat afweten.

Er komt iets bij dat minstens zo belangrijk is. Een foto van de eigen moeder, het ouderlijk huis of de eerste auto roept een verhaal op. En een verhaal vertellen is iets heel anders dan een antwoord geven. Het eerste is een gesprek, het tweede is een test.

Dit is het punt waar het bij fotospelletjes het vaakst misgaat. De verleiding is groot om bij elke foto te vragen “Wie is dit?” — het is de meest voor de hand liggende vraag, en als het antwoord goed is, voelt dat voor iedereen fijn. Maar als het antwoord niet komt, staat het falen meteen op tafel.

De redactie van Dementie.nl, het platform van Alzheimer Nederland voor naasten, adviseert daarom om de vraag om te draaien. Let erop dat het steeds ‘testen’ van iemands geheugen niet fijn is, schrijven zij: vraag liever “Waar denk je aan bij deze foto?” dan “Wie is dit?”. Bij die open vraag bestaat er geen fout antwoord. Komt de naam vanzelf, mooi. Komt er een heel ander verhaal, ook mooi — dan heeft u alsnog samen iets opgehaald.

Diezelfde gedachte geldt voor alles wat eromheen staat. Een klok die loopt, een teller die bijhoudt hoe vaak u het probeerde of een cijfer aan het eind maken van een gezellig moment ongemerkt toch een beoordeling. Wilt u de vooruitgang volgen, houd die dan voor uzelf bij en laat hem niet op tafel liggen.

Het advies hierboven is niet voor iedereen even zwaar, en dat is een onderscheid dat vaak wegvalt. Bij gewone vergeetachtigheid, die ook gewoon bij het ouder worden hoort, is oefenen juist goed — namen ophalen bij een foto mag dan best een spelletje zijn waarin u uw best doet. Alzheimer Nederland heeft daar zelfs een eigen pagina over, Prikkel je brein.

Bij dementie ligt het anders, en hoe verder die gevorderd is, hoe meer. Dan komt niet terug wat weg is, hoe vaak u ook oefent, en kan het steeds moeten benoemen van een gezicht verdrietig en confronterend zijn. Voor die situatie is de open vraag hierboven geen suggestie maar het uitgangspunt.

• Oud gaat boven nieuw.Foto’s uit de jeugd, de trouwdag, het oude huis of de vroegere werkplek werken doorgaans beter dan de vakantiefoto van vorig jaar.
• Eén duidelijk onderwerp. Een portret of een foto met twee mensen erop is makkelijker dan een drukke groepsfoto waar iedereen klein op staat.
• Groot en scherp. Op een tablet of telefoon verdwijnen details snel. Snijd de foto zo nodig bij, zodat het gezicht flink in beeld staat.
• Emotie boven volledigheid.Twintig foto’s waar iets bij te vertellen valt zijn meer waard dan tweehonderd foto’s die het album compleet maken.
• Let op de gevoelige foto’s. Een overleden partner of kind kan een mooi gesprek opleveren, maar ook verdriet. Kies daar bewust voor of tegen, en niet per ongeluk.

Hier heeft u geen software voor nodig. Print tien tot twintig foto’s af, of leg ze klaar in een mapje op de tablet, en doe er iets eenvoudigs mee:

• Vertellen bij de foto. Eén foto per keer, en de open vraag erbij. Dit is de eenvoudigste vorm en vaak de leukste.
• Memory met dubbele afdrukken. Print elke foto twee keer en leg ze omgekeerd op tafel. Begin met zes paren; dat is genoeg.
• Sorteren in plaats van benoemen.Leg de foto’s op volgorde van vroeger naar later, of maak stapeltjes per gezin, per huis of per vakantie. Sorteren voelt minder als een vraag dan benoemen.
• Naam op de achterkant. Zet de namen achterop, zodat wie het even niet weet zelf kan kijken zonder het te hoeven vragen.

Alzheimer Nederland geeft daarbij één algemene regel mee die ook hier geldt: laat het niet te moeilijk en niet te makkelijk zijn. Te zwaar geeft frustratie, te licht verveelt. En stop op tijd — liever een kort, geslaagd samenzijn dan doorgaan tot het te veel wordt.

Uitgeprinte foto’s werken prima, maar ze raken kwijt, ze vergelen en u moet er telkens opnieuw voor naar de drukker. Een app neemt dat werk over: familie zet vanaf de eigen telefoon nieuwe foto’s klaar, en er staat altijd iets nieuws op de tablet zonder dat er iemand langs hoeft te komen. Dat laatste is voor families die ver weg wonen vaak het echte voordeel.

Kijk bij het kiezen van een app naar drie dingen. Kunt u er uw eigenfoto’s in zetten, of zit er alleen materiaal in dat de maker heeft gekozen? Zitten er reclames in — die verwarren enorm, en een betaalde versie zonder reclame is dat geld meestal waard. En: staat het spel de speler toe om het gewoon niet te weten, of wordt er afgerekend met een score?

MemoryPal is precies zo’n app: familie zet vanaf de eigen telefoon foto’s klaar, de oudere speelt op eigen tempo op de tablet, met grote knoppen en duidelijke tekst. Het spel dat vooraan staat heet “Vertel over deze foto” en stelt woordelijk de open vraag; wie liever namen oefent kan dat daarna doen, maar zonder klok, zonder pogingenteller en zonder score in beeld. De familie kan de vooruitgang wél volgen op het eigen dashboard.

U kunt het een week gratis uitproberen, zonder dat u meteen iets hoeft te betalen.