Spelletjes voor dementerende ouderen: wat werkt en wat juist niet

Begin bij het belangrijkste. Het doel van een spelletje is niet dat het foutloos gaat. Dementie.nl zegt het zo: het gaat niet om de prestatie, maar om de uitdaging. En Alzheimer Nederland vat het samen als: het belangrijkste is dat u er samen plezier aan beleeft.

Daar hoort een harde regel bij: falen is funest. Een spelletje dat te moeilijk is frustreert en werkt averechts. Een spelletje dat te makkelijk is, is geen uitdaging en kan het gevoel geven als een kind behandeld te worden. Het goede niveau zit ertussenin — en het verschuift, dus stel het steeds opnieuw bij.

Praktisch betekent dat: verbeter niet, help mee. Geef het antwoord liever een tel te vroeg dan te laat. Gaat het mis, ga dan gewoon verder. En kijk vooral naar wat er wél goed gaat — de Hersenstichting noemt dat de belangrijkste tip voor naasten, omdat u daarmee samen vertrouwen opbouwt.

Er is niet één spelletje dat het beste werkt. Wat aanslaat hangt af van wie iemand vroeger was en wat hij of zij nu nog goed kan. Een greep uit wat vaak goed valt:

• Memory met eigen foto’s. Het klassieke kaartspel, maar dan met bekende gezichten in plaats van plaatjes. Herkenning maakt het makkelijker én leuker dan een willekeurige afbeelding.
• Foto’s bekijken en erover praten.Vraag niet meteen “wie is dit?”, maar begin open: “waar denkt u aan bij deze foto?”. Zo is er geen goed of fout antwoord. Het langetermijngeheugen — herinneringen van lang geleden — blijft vaak langer goed dan het geheugen voor wat gisteren gebeurde.
• Liedjes en muziek herkennen. Muziek van vroeger komt vaak moeiteloos terug. Meezingen lukt regelmatig nog wanneer praten al moeilijk wordt.
• Spreekwoorden en gezegdes aanvullen.“Wie het kleine niet eert…” — vastgeroeste taal zit diep en geeft veel succesmomenten.
• Sorteren en ordenen. Op kleur, op soort, op seizoen. Rustgevend, met een duidelijk begin en einde.
• Vertrouwde gezelschapsspellen, vereenvoudigd. Ganzenbord, domino of kaarten met minder regels of minder rondes. Het spel dat iemand zijn leven lang speelde blijft herkenbaar.
• Grote, eenvoudige puzzels. Met weinig stukken en een duidelijke afbeelding, zodat het overzicht bewaard blijft.

Een paar dingen bepalen of een spelmoment slaagt, los van wélk spel u kiest:

• Kort en regelmatig. Liever elke dag een kwartier dan één keer per week een uur. Alzheimer Nederland noemt onderzoek waarin al effect zichtbaar is bij twee keer per week drie kwartier.
• Zorg voor rust. Radio en televisie uit. Geluid op de achtergrond kost aandacht die nodig is voor het spel.
• Stop op tijd. Stop terwijl het nog leuk is, niet pas als het te veel wordt. Een kort geslaagd moment is meer waard dan een lang moment dat eindigt in frustratie.
• Geen overhoor-gevoel. Vermijd vragen die als een test voelen. Een spel hoort geen geheugentest te zijn.
• Doe echt mee. Zit ernaast, niet ertegenover. U speelt samen, u neemt geen toets af.

MemoryPal brengt deze spelletjes naar het scherm — met de eigen familiefoto’serin. Er zijn 32 spellen verdeeld over negen soorten: herinneren, woord & taal, beeld, muziek, getallen, dagelijks leven, nostalgie, samen en kunst. Een familielid zet de foto’s en vragen klaar; de oudere speelt op eigen tempo, met grote knoppen en duidelijke tekst.

Het is bewust géén test. Bij een foto vragen we eerst wat iemand er zelf over te vertellen heeft, en pas daarna eventueel wie erop staat. Fout antwoorden bestaat niet — u kunt altijd verder. Precies zoals de tips hierboven aanraden.